تمام شد . و ما مىگوييم : شكى نيست كه جواز نظر به صورت و محاسن اجنبيّه خصوص پس از ورود اخبار كثيرهء شديده كه در مقام نهى وارد شده و ورود نهى شديد و تأكيد اكيد و اين‌كه نظر به منزلهء تيرى است از تيرهاى مسموم شيطان ، هرگاه بر فرض تسليم معلوم نشود تحريم نظر ، پس لااقلّ از شك در جواز كه قطعا معلوم است ، حتى در نزد خصم هم ، چنانچه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلم فرمود : « اخوك دينك فاحتط لدينك » « 1 » و هم‌چنين فرمود : « الوقوف عند الشّبهات خير من الإقتحام فى الهلكات » « 2 » و كذا : « دع ما يريبك الى ما لا يريبك » « 3 » و امثال ذلك از اخبار باب احتياط كه قدر جامع تمام اين اخبار مىرساند ، امرى كه غير علمى شماست جواز او ؛ منهىّ عنه است ارتكابش ؛ زيرا نظر به اجنبيات چون جوازش غير علمى است ، لذا بايستى منهى عنه باشد ارتكابش ؛ پس داخل است ما نحن فيه در تحت تعميم آيه و اخبار باب احتياط . بنابراين در واقع مثل اين است كه بفرمايد : عقب مكن نظرى را مثلا كه نمىدانى جواز او را براى مرد و زن و يا كشف حجاب و جلبابى را كه نمىدانى براى تو جايز است يا نه . بنابراين ، چنانچه دلالت دارد آيه بر حرمت نظر مرد به زن اجنبيّه و زن به مرد اجنبى ، كذلك آيه شامل مىشود نهى از برداشتن چادر و حجاب و ظاهر نمودن صورت و كفّين را از پشت ثياب براى زنان . [ آيهء سيزدهم در وجوب حجاب ] سيزدهم از آيات دالهء بر وجوب حجاب ، قول خداى تعالى است در سورهء بقره : « وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ ؛ إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ » ؛ « 4 » و همچنين در سورهء نور : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ » ؛ « 5 » و ممكن است تقريب استدلال به اين دو آيه براى ما نحن بصدد بيانه و اثباته به دو وجه : وجه اوّل اين است كه خداى سبحان نهى شديد و تحذير اكيد فرموده از متابعت شيطان و سلوك در مسلكى كه مىخواند انسان را به سوى او . و شبهه‌اى نيست در اين‌كه شيطان است خوانندهء به صور اجنبيّات و محاسن زنان محسّنات ؛ چنانچه مشاهد و محسوس است اين معنا به وجدان . و دلالت مىكند بر اين مدّعا اخبار بىشمارى كه ناطق و گوياست به اين

--> ( 1 ) . وسائل ، ج 27 ، ص 167 ( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 67 ( 3 ) . وسائل ، ج 27 ، ص 170 ( 4 ) . بقره ، 168 ، 169 ( 5 ) . نور ، 21